Tuğba Şahin yazdı: “ÇEŞM-İ BÜLBÜL /NİGHTİNGALE’S EYE “

“ Biliyorum, herkesten seni daha iyi tanıdığımı biliyorum. Kötü şeyler olacak ama erkek olduğun için beni korumaya çalışacakken benden daha çok korkuyorsun. Ve kadın olduğum için bana söylemeyeceksin’’
  Brütüs’ün Eşi

18 Eylül akşamı; British Council İstanbul’da “Kültürde Kadın Gücü Konuşmaları’’ programı düzenlendi. Jude Kelly misafirdi ve sunumu Gülseren Onanç üstlendi. Yirmi beş yaş üstü genç kadınların salonu boş bırakmadığı keyifli bir söyleşiydi. Kendi adıma söyleyebilirim ki, seçenekler arasından bilincim, hür iradem ile iyi ki tercih ettim bu aktiviteyi diyorum. İrlanda kökenli Liverpool’da dokuz kardeşi içerisinde üniversiteye giden tek kız. Zamanla tiyatro yönetmenliği mesleğini elde etmeye çalışırken karşılaştığı erkek egemenliğinin engellerini nasıl aştığına dair farkındalık kazandırdı.

Bulunduğu ülkeye WOW derneği çatısı adında davet edilerek ziyarete gittiğinde, kadınların kendilerine inançla özgüven duymalarını sağlamaya liderlik ediyor. Pakistan, Afrika vs gittiği ülkelerde karşılaştığı olumsuz tepkiler de meydana gelmiş.

British yani isminden anlaşıldığı gibi United Kingdom (Birleşik Krallık-Büyük Britanya), İngilizce’nin öğrenileceği tek merkez. Türkiye şubesi British Council’de İngiltere’ye dair ne kadar sergi, konuşma, yayın vs kalıplaşmış paket formatında iyi bir danışmanlık görevi yürütüyor. Mail adresinizi kayıt ettirerek üç boyutlu müzelerde canlı izlenim fırsatı ya da IELTS teknikleriyle ilgili ücretsiz videolar izleyebilirsiniz ve bu sayede de gelişmelerden haberdar oluyoruz. İngiltere’den konuyu cam sanatı işçiliğine taşıyacağım. Tabii ki sanayi inkılabı tarihine vakıf olmamız gerekiyor. Türkiye’de de biliniyor ki öncülüğünü Beykoz Paşabahçe temsil etmektedir. Şu “hammadde ve Pazar arayışı” cümlesi halen yüreğimi sızlatıyor. Cam maddesi sonradan ahşap tercihinin yanında lüks yaşamın simgesi durumuna gelmiş. Önceleri Çeşm-i Bülbül vazoları olarak imal ediliyorlar. Bilezik, küpe, kolye ucu, nazar boncuğu, figürin, gaz lambası boyutuna kadar inceliyor. Velev ki pencere kapı hayati yaşamın içine nüfus etmesinin ardında fabrika işçiliğinin zor çalışma koşullarını görünmeyene perde aralayarak tehlikeli yanını da beraberinde tutuyor.

“İnsanoğlu volkanik cam veya obsidyen diye anılan doğal camı çok eski zamanlarda keşfetmiş ve bu doğal madeni işleyecek bıçak, ok ucu, silah, süsleme aracı ve mücevher olarak kullanmıştır.’’ Bu işçiliğin Mezapotamya, Mısır, Lübnan coğrafyasında geliştiğini okuyoruz. İ.Ö 3.yüzyıl verisi kaynaklarda paylaşılıyor. Endüstriyel gelişimi ise koloninin geçim kaynağı olarak doğuyor. Mimari boyut atlayışını fotoğraflarda net biçimde görebiliyoruz. Ben en son gelinen teknolojide “ankastre ocak’’ kullanımını beğeniyorum. Isı dayanıklılığı artan üretimler geliştiriliyor. 90’ların modası su bardakları, kesme kristal cam ürünlerdi. Kristal bardaklara antika dükkanlarında rastlayabiliyoruz.

Turgut Reis’te,Kültür Turizm Bakanlığı’nın onaylı devlet sanatçısı Nasuf Cömert’in standına gözüm ilişti. Çeşm-i Bülbül sürahilerden örnekler ile çocukluğumu hatırladım. Rahmetli Şeref dedemden hatıra Osmanlı Tarihi kitaplarının yanısıra biricik bu cam sürahi, evimizin en nadide köşesinde vitrinimizi neşelendirdi. Muhafaza ettiğimizden dolayı seviniyorum. İngilizcesi “Nightingale’s Eye’’ Bülbülün Gözü tamlaması ile literatürde yer edinmiş. A.S.Byatt aynı isimli fantastik romanında ise, cam şişenin içindeki esrarengiz cinin varlığını konu ederek İstanbul Kapalıçarşı sokaklarında tarihi yolculuğa tanıklık etmemizi sağlıyor. III.Selim devri Mevlevi Mehmet Dede’yi İtalya’ya gönderdikleri sonrası Beykoz kazasında ortaya çıkmış işlemedir. Yayılmasını ise Fethi Paşa talimatı ile gerçekleştirilir. Özelliği yüksek ısıda eriyen cam çubukların su geçişi formatında camın içinde çizgi çizgi yerleşmesidir.

“Söz konusu devrenin en önemli sanayi meşheri olarak 1851 Londra sergisini saymak gerekir. Sultan Abdülmecid’in özel ileri geliri ile sanatkârlardan alınıp sergilenen eserler, 17 grub içinde toplanmıştır. Sergide, ayrıca maden cevheri örnekleri ve sanayi ham maddeleri teşhir ediliyordu’’

İzmir Nazariye Köyü Cam Ocağı’na gittiğimizde, işçilerin çalışma ortamını bizzat anlayabiliyoruz ve bu görüntü takı tasarımı nedeniyle ekranlarda on on beş dakika izlenilen şovlardan değildir. Yürek burkan, ciddi sabır gerektiren, madencilik zanaatını ortaya çıkarıyorlar. İsmek, halk eğitim kurslarında iki saatlik eğitim sertifikası ile usta olunmaz. Eskişehir Üniversitesi’nde ilk defa cam sanatının fakülte kapsamında akademiye kurulmasını gene Nasuf Cömert hocamıza borçluyuz. “Osmanlı dönemi cam endüstrisinin birikimi ve işgücü Cumhuriyet’e aktarılmamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Paşabahçe’de faaliyet yürüten ve sonra sessizce kaybolan Levi-Modiano Fabrikası’nın Avrupalı işçilerinin ülkelerine döndüğünü, Rum kökenli işçilerin büyük kısmı art arda yaşanan savaşlar, çatışmalar, işgaller sonrası semti ve ülkeyi terk etmek durumunda kaldıklarını tahmin etmek zor değildir. Türk-Müslüman işçilerin de bir bölümünün göçmen oldukları ve fabrika kapanınca memleketlerine ya da geçimlerini sağlamak için farklı yerlere gitmek durumunda kaldıkları anlaşılır’’

FETHİ PAŞA KİMDİR?

Eyüp’de dünyaya gelen Fethi Paşa 1809’da Enderun’a görevlendirildi. Avusturya, Rusya, İngiltere, Fransa, Akdeniz gibi bölgelere gündem takibi niyetiyle göndirildi. Türkiye’de birçok ilde Meclis-i Vala reisliği, seraskerlik, kaymakamlık, nazırlık ve müşirlik vazifeleri ile ilgilendi. Üsküdar Kuzguncuk’taki yalısında ikamet ediyordu. Sultan Abdülmecid, II.Mahmut dönemlerine tanıklık eden paşa Aya İrini’de 1846 yılında eski silahları toplayarak  müzeleştirme faaliyetinde bulunmuştur.

Tuğba Şahin

KAYNAKÇA:

Ekşi Sözlük
TDV İslam Ansiklopedisi

Nezih Uzel-100 Yıldan Bu Yana Paşabahçe Cam Fabrikası

M.Hakan Koçak-Milli Fabrika Rejimi/Paşabahçe Şişe -Cam’ın İlk Yılları

Ece Esi-İTÜ Türk Sanayisinde Paşabahçe’nin Yeri- Firmada Tasarım Çalışmaları(2011 YL)

Ayşen Akıncılar-Adnan Menderes Üniversitesi –Türk Cam Sanayinde Şişecam Fabrikalarının Rolü Paşabahçe Fabrikası Örneği (YL 2013)

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Fakültesi Mühendisliği Bölümü Notları

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*